'NoData' not found in DataDic
زنبق
         
زنبق
Iris به خانواده Iridaceae تعلق دارد و بومي مناطق مختلفي در نيمكره شمالي مي‌باشند. گياهاني چند ساله هستند و اگرچه اكثر آنان ريزوم دارند اما برخي از آنان، بخصوص نمونه‌هايي كه بومي مناطقي با آب و هواي خشك‌تر، هستند داراي پياز مي‌باشند.

بنابراين از اين نظر زنبق‌ها را مي توان در دو گروه عمده قرار داد: ريزوم‌دار (ساقه زيرزميني) و پياز‌دار. زنبق‌هاي ريزوم‌دار معمولا 10-3 عدد برگ شمشيري شكل دارند كه به شكل متراكم (حالتي همانند يك بادبزن) رشد مي كنند و در زنبق ‌هاي پياز دار معمولا حاشيه برگها كمي برگشته و حالتي لوله اي شكل دارند. برگهاي گياهان زنبق نيمه هميشه سبز هستند يعني ماندگاري يا عدم ماندگاري آنان به دماي هواي بستگي دارد و در هواي سرد و زمستاني از بين مي روند اما در مناطق گرمتر توانايي نگهداري برگهايشان را دارند. دمگلهاي گلهاي زنبق پرورشي معمولا بلند هستند و گلها از سه گلبرگ و سه كاسبرگ هم رنگ گلبرگها تشكيل شده اند .گلبرگهايي كه حالت ايستاده دارند standardو كاسبرگهايي كه حالت آويخته دارند fall ناميده مي شوند. بر روي كاسبرگ برخي از انواع كركهايي ديده مي شود كه بر اساس وجود اين كركها زنبق ها در دو گروه عمده و كلي قرار مي گيرند كه در ادامه مطلب با آن آشنا مي‌شويم. زمان گلدهي اكثر گلهاي زنبق در اواخر بهار / اوايل تابستان است و برخي از آنان در اواخر تابستان گلدهي مجدد دارند رنگ بندي در گلهاي زنبق متنوع و گاه بسيار زيبا است.

زنبق هاي ريش دار و بدون ريش

در برخي از انواع زنبق و بر روي كاسبرگها زوائدي كرك مانند ديده مي‌شود كه وجود يا عدم وجود اين كركها موجب شده است كه زنبق ها را بتوان در دو گروه عمده تقسيم بندي كرد . به زنبق هايي كه چنين كركهايي دارند ريش دار Bearded Iris (كه با نام زنبقهاي آلماني German Iris نيز شناخته مي‌شوند) و به زنبقهايي كه اين كركها را ندارند Beardless Iris گفته مي شود كه از مهمترين آنان مي توان به زنبقهاي ژاپني Japanese iris اشاره كرد . زنبقهاي بدون ريش گاهي apogoniris يا apogon خوانده ميشوند.
    

تقسيم بندي زنبقهاي ريش دار

از جمله زنبق هايي كه بسيار مورد توجه قرار ميگيرند زنبقهاي ريش دار هستند كه اكثرا به گونه Iris germanica (زنبقهاي آلماني German iris)تعلق دارند . اين زنبق ها تنوع بسيار دارند و به همين دليل آنان را با توجه به طول و ارتفاعي كه دارند در چند گروه قرار ميدهند .

توجه: علاوه بر واژه German iris كه به زنبقهاي آلماني ترجمه مي شود ، گروه ديگري از زنبقهاي نيز وجود دارند كه البته نام انگليسي آنان Dutch iris است كه ترجمه آن نيز زنبق آلماني مي شود اما تفاوت اين دو گروه در اين است كه German iris ريزوم دار هستند اما Dutch iris پياز دار هستند. دليل نامگذاري German iris اين است كه آنان از گونه Iris germanica منشا گرفته اند اما دليل نامگذاري Dutch iris اين است كه اين زنبقها توسط اصلاح گران آلماني با استفاده از دو گونه Iris tingitana و Iris xiphium توليد و ارائه شده اند.

زنبقهاي پياز دار

بسياري از زنبق ها ريزوم دارند اما زنبق هايي نيز وجود دارند كه ساختار زيرزميني آنان پياز است. برخي از گونه هاي اين زنبقها عبارتند از:

Iris reticulata گلهايي ارغواني تيره و گلدهي در اوايل بهار

Iris danfordiae گلهاي زرد رنگ و گلدهي اوايل بهار

Iris histrioides گلهاي آبي رنگ و گلدهي اوايل بهار

Iris xiphium گلهاي جذاب تر با گلدهي ديرتر. اين گروه به زنبقهاي اسپانياييSpanish iris نيز معروف هستند

Iris xiphoides گلهاي بزرگتر دارند با گلدهي ديرتر .اين گونه به زنبقهاي انگليسي English iris نيز معروف هستند

توضيح بيشتر در رابطه با زمان گلدهي زنبقها

زمان گلدهي اين گياهان در بين گونه هاي مختلف تا حدودي متفاوت است بسياري از نمونه هاي ريش‌دار(آلماني) از اوايل بهار تا اوايل تابستان گلدهي دارند. نمونه هايي كه گلهاي كوچكتر دارند زودتر و نمونه هايي كه گلهايي بزرگتر دارند ديرتر گلدهي دارند. در ميان زنبق هاي بدون ريش، برخي از گونه ها از اواخر بهار تا اواسط تابستان گلدهي دارند. برخي از زنبق ها كه به زنبق هاي سيبري معروف هستند (Iris sibirica) و زنبقهاي ژاپني (Iris ensata) كه از جمله بلند قامت ترين زنبقها هستند از اواسط بهار تا اوايل تابستان و حتي اواخر تابستان گلدهي دارند. گلدهي زنبق هاي پيازدار كه به زيرجنس Xiphium تعلق دارند از اواسط بهار تا اواسط تابستان مي باشد. همچنين زنبق هايي وجود دارند كه دو مرتبه گلدهي در طي سال دارند كه مرتبه دوم گلدهي معمولا در اواخر تابستان است.

شرايط محيطي

آبياري: اكثر زنبق ها بخصوص زنبق هاي ريش دار كه داراي ريزوم هستند به پوسيدگي به دليل ماندگاري آب در اطرافشان حساس هستند همچنين اصولا اين گياهان به خشكي خاك مقاومت قابل قبولي دارند. به همين دليل توصيه مي‌شود كه در آبياري اين گياهان زياده روي نشود و زماني آبياري شوند كه سطح خاك تا عمق حدود 7 سانتيمتر تقريبا خشك شده باشد. از طرفي برخي از زنبق ها همانند زنبق هاي ژاپني به خوبي خاك مرطوب را تحمل مي كنند و مشكلي براي آنها بوجود نمي آيد به طوريكه آنان رادر اطراف آبگيرها و بركه ها ميتوان كاشت. همچنين زنبق هاي كوتاه قامت پياز دار (همانند Iris reticulata و Iris danfordiae) نيز رطوبت را در خاك نمي‌پسندند از بين مي روند به همين دليل اين نوع از زنبق ها را در خاكهايي شني و يا در زمينهاي صخره اي مي كارند.

نور: زنبق ها به مكاني با حداقل 8-6 ساعت نور مستقيم خورشيد نياز دارند. نور اندك محيط از جمله دلايل عدم گلدهي اين گياهان است.

دما: قسمت هاي زيرزميني زنبق ها شايد بتواند سرماي دما را تا حد قابل توجهي تحمل كند . به نحوي كه طيف دمايي 1- الي 35- درجه سانتيگراد براي انواع مختلف آن قابل تحمل اعلام شده است . اما مسئله اي كه قسمت زيرزميني اين گياهان بخصوص ريزومها را در طي فصل سرد آزار مي دهد وجود رطوبت در خاك به دليل بارندگي برف و باران است. به همين دليل توصيه مي شود با فرارسيدن فصل سرما ، قسمت زيرزميني را در آورده و در مكاني خنك و تاريك در ميان پيت موس و يا خاك اره نگهداري كرد و فقط در حدي آنها را مرطوب نگهداشت كه مانع از چروكيدگي آنان به دليل از دست دهي رطوبت داخلي آنان شويم. با بهبود يافتن شرايط محيطي مجددا آنان را در مكان مورد نظر كشت كرد. اما اگر مكاني كه زنبق هاي خود را كاشته ايد به دور از خطر ماندگاري آب در زمستان است ميتوانيد قبل از شروع يخبندان لايه اي از مالچ (مواد ارگانيك همانند خاك برگ يا كود پوسيده ) به ضخامت 10-7 سانتيمتر بر روي محل استقرار ريزومها و يا پيازها قرار دهيد . البته اين لايه با فرارسيدن فصل رويش بايد برداشته شود. زيرا در فصل رويش و به دليل نياز گياه به آبياري اين لايه ها مي توانند دليلي بر ماندگاري رطوبت در سطح خاك و افزايش احتمال پوسيدگي ريزومها شوند.

خاك: به خاكي با زهكش بسيار خوب نياز دارند . ماندگاري آب در خاك يكي از دلايل پوسيدگي ريشه هاي اين گياه است. به همين دليل خاك آنان تا عمق حداقل 40-30 سانتيمتري بايد سبك باشد و آب را در خود حبس نكند. به همين دليل در زمان آماده سازي خاك مكان كاشت اين زنبق ها از موادي مانند خاك برگ و يا كود بسيار پوسيده دامي مي توان استفاده كرد تا شرايط زهكش را بهبود دهد. از كودهايي با نيتروژن پايين دو بار در سال يكي در بهار و ديگري يك ماه بعد از توليد غنچه ها از كود 10-10-10 و يا 10-10-5 . همچنين در فصل پاييز مي توان از كود 10-10-0 استفاده كرد.كود را مستقيما روي ريزومها نريزيد مي تواند موجب سوختن آنها شود.زنبق ها را حدودا با فاصله 45 الي 55 سانتيمتر بكاريد. در طي فصل رشد لزومي به استفاده از مالچ نيست زيرا مالچها رطوبت بيشتري در خاك نگهداشته و احتمال پوسيدگي را افزايش مي دهند. البته اگر در منطقه اي با تابستانهاي گرم زندگي مي كنيد بهتر است كه با خاك روي ريزومها را حتما در روزهاي گرم به ضخامت حدود 3-2 سانتيمتر بپوشانيد تا مانع از خشك شدن آنان به دليل تابش اشعه افتاب و هواي گرم ميانه روز شويد.

تكثير: تقسيم ريزومهاي زنبق هايي كه مدتها است در يك گوشه از باغچه كاشته ايد هر 4-3 سال بايد انجام شود تا برگسار متراكم نشوند و از گلدهي آنان كاسته نشود. زمان تقسيم در زماني است كه گياه در ركود نسبي به سر برد. يعني از اواسط تير ماه تا اواخر شهريور بسته به اينكه زمان گلدهي چه موقعي بوده است. برخي از منابع 6-4 هفته بعد از اتمام گلدهي و در برخي از منابع علمي 20-12 هفته بعد از ظهور جوانه هاي گل را براي اين عمل مناسب دانسته اند. البته استثناء نيز وجود دارد . بهترين زمان تقسيم و كاشت ريزومهاي زنبقهاي ژاپني و سيبري در اوايل بهار است قبل از اينكه رشد شروع شود اگرچه در اواخر تابستان نيز مي توان نسبت به تقسيم ريزوم و تكثير آنان اقدام كرد اما استقرار گياهان جديد كمي مشكل تر صورت مي گيرد. حدود يك سوم از طول برگها را باقي بگذاريد و بقيه راقطع كنيد و سپس ميتوان ريزومها را از خاك در آورديد. ريزومها را مي توان تقسيم كرد. زمان كاشت زنبق درگلدان در بهار توصيه شده است براي كاشت ريزومها گودالي به قطر 30 سانتيمتر و عمق 10 سانتيمتر كافي است . لزومي به كاشت عميق ريزومهاي اين گياه نيست و قسمتي از آنها مي توانند در سطح خاك قرار گرفته ديده شوند. اما در مورد زنبق هاي پيازدار وضعيت متفاوت است به گونه اي بايد كاشته شوند كه حتما در خاك مدفون شده و مشاهده نشوند. مثلا محبوب ترين نوع زنبقهاي پياز دار يعني Dutch iris در عمق 10 سانتيمتري كاشته مي شوند و بين پيازها نيز حدود 7 سانت فاصله در نظر گرفته مي شود. همچنين در مورد ساير زنبق هاي پياز دار نيز بايد گفت كه عمق كاشت پياز آنان بين 7 الي 10 سانيتمتر است. زمان كاشت پيازها نيز در پاييز است البته در مكانهايي كه سرماي زمستان در آن كمتر از حدود 12- درجه سانتيگراد نمي شود. با اين وجود معمولا اگر پياز زنبق ها در بهار كاشته شود معمولا سيستم ريشه اي عميق و گلدهي مناسبي نيز نخواهد داشت و فصل پاييز براي كاشت آنان مناسب تر است بنابراين اگر در مكاني سرد زندگي مي كنيد كه هوا در طي پاييز و زمستان بسيار سرد مي شود بهتر است كه پيازها را بكاريد اما تمهيداتي بكار بريد كه پياز ها از سرمازدگي در امان بمانند.

آفات و بيماري: شايع ترين آفت اين گياه حشره چوب خوار iris borer است كه لارو آنان از برگها و ريزومها تغذيه مي كند و مي توان ريزومها را از بين ببرد. از ديگر آفات اين گياه مي‌توان به تريپس، شته، مگس سفيد اشاره كرد. از بيماريها نيز ميتوان به پوسيدگي نرم باكتريايي، پوسيدگي باكتريايي و يا قارچي طوقه، لكه برگي قارچي اشاره كرد.

1393/12/20
۱۳۹۶ جمعه ۳ آذر
معرفی کتاب
معرفی کتاب
اوقات شرعي
تعداد بازدیدکنندگان امروز 4 تعداد بازدیدکنندگان دیروز 3 تعداد کل بازدیدکنندگان تا امروز 15595 تعداد کاربران بر خط 0 تعداد کاربران لاگین بر خط 0
Powered by DorsaPortal